همه چیز درباره اسپند ( خواص و فواید ، ترکیبات شیمیایی ، ریشه تاریخی ) | صمیم دردانه
همه چیز درباره اسپندReviewed by مهدی موسی زاده on Apr 18Rating: 5.0همه چیز درباره اسپند ( خواص و فواید ، ترکیبات شیمیایی ، ریشه تاریخی ) | صمیم دردانهبررسی ترکیبات شیمیایی ، تاثیرات دود آن ، تاثیرات عصاره این گیاه ، خواص درمانی آن ، نگاه ادیان و فرهنگ های مختلف به این گیاه و استفاده ان در کشورهای مختلف.

همه چیز درباره اسپند | خواص و فواید ، ترکیبات شیمیایی ، ریشه تاریخی

در این مقاله از صمیم دردانه به بررسی مفصل گیاه اسپند پرداخته ایم ، ترکیبات شیمیایی ، تاثیرات دود آن ، تاثیرات عصاره این گیاه ، خواص درمانی آن ، نگاه ادیان و فرهنگ های مختلف به این گیاه و ریشه استفاده تاریخی این گیاه و همچنین استفاده ان در کشور های مختلف و ایران پرداخته ایم.

اسپند گیاهی است دارای ارتفاعی به طول حدود 30 تا 50 سانتی متر ، ظاهر آن بوته مانند ، دارای برگ های سبز با تقسیمات باریک و دراز و نامنظم است .

گل های آن درشت و دارای گلبرگ بزرگ به رنگ سفید مایل به سبز ، میوه آن پوشینه و حاوی دانه های متعدد به رنگ سیاه است.

از دانه های اسپند هزاران سال است که در بسیاری مراسم آیینی و معنوی فرهنگ های مختلف دنیا ، به خصوص در فرهنگ های باستانی خاورمیانه استفاده میشود.

 

اهمیت اسپند در گذشته

اسپند چیست ؟ دانه های اسپند

اهمیت و تقدیس اسپند در طول تاریخ به قدری زیاد است که برخی از تاریخ دانان بر این باورند که گیاه اسطوره ای – باستانی هوم (سانسکریت : soma ، گیاهی بسیار مقدس ملقب به گیاه خدایان که هم در اوستای زرتشت و هم در متون مقدس ریگ ودا آیین هندو به آن اشاره شده ولی هویت واقعی آن در طول تاریخ فراموش شده است ) همان اسپند است.

گل ها و مخصوصا دانه های اسپند سرشار از آلکالوئید های گروه بتاکربولین است که همگی بازدارنده های مونوآمین اکسیداز هستند ، به همین دلیل خوردن جوشانده ی اسپند در اندازه های کم (1 الی 3 گرم) خواص ضدافسردگی و آرام بخش و در اندازه های زیاد (3 الی 15 گرم) خواص روان گردان دارد.

اما به دلیل از کار افتادن آنزیم مونوآمین اکسیداز درون کبد توسط آلکالوئید های اسپند ، تیرامین موجود در بسیاری مواد غذایی (الکل،پنیر،سوسیس کالباس و اکثر محصولات پروتئینی و لبنی ، میوه جات و غذاهای مانده و …) که در حالت معمول توسط این آنزیم شکسته میشوند ، میتواند باعث ایجاد فشار خون و ضربان قلب شدید ، سردرد، شوک ، تشنج و در صورت عدم درمان سریع ، حتی مرگ شود.

لذا از حداقل 48 ساعت قبل تا 48 ساعت بعد ، باید از مصرف هرگونه خوراکی حاوی تیرامین به شدت خودداری کرد.

برخی از دیگر تداخلات به شدت خطرناک و مرگ آور که مصرفشان از جمله بازدارنده های بازجذب سروتونین مانند سیتالوپرام ، آمفتامین ها از جمله اکستازی و مت آمفتامین (شیشه) ، کوکائین ، مورفین.

 

استفاده تاریخی

در ترکیه کپسول های خشک شده ی اسپند را برای محافظت از چشم بد در خانه ها و داخل ماشین ها آویزان میکنند . در مراکش برای محافظت در برابر جن به شدت رواج دارد.

در سوریه و عراق ، عربستان سعودی ، اردن و بسیاری کشورهای دیگر ، مانند ایران دانه های خشک اسپند را برای محافظت از چشم و نظر غریبه ها در آتش میریزند و با خواندن دعای خاصی که در هر فرهنگی متفاوت است ، دود آن را به سمت خود و اطرافیان و اطراف محل فوت میکنند.

این آیین توسط پیروان مذاهب مختلف از جمله اسلام ، زرتشت ، مسیحیت ، یهودیت و هندوئیسم اجرا میشود .

در بعضی از نسخه های دعاهایی که در حین این مراسم خوانده میشود ، نام یک پادشاه باستانی زرتشتی به نام نقشابند برده میشود که گفته میشود او اولین بار این دعا را از پنج فرشته نگهبان به نام یزدها دریافت کرده است.

رسم سوزاندن اسپند در آتش برای دود تطهیر دهنده اش تا قسمت هندی کشمیر هم نفوذ کرده است و در آنجا در مراسم عروسی وداها برای دور کردن تاریکی از زندگی جدید عروس و داماد آن را می سوزانند.

در ایران و ترکیه از اسپند رنگی قرمز تهیه میکردند که به قرمز ایران معروف بود و از آن برای رنگ کردن پشم و تولید قالی و فرش استفاده می کردند .

در واقع چیزی که این رنگ قرمز در جوشانده ی اسپند را به وجود می آورد ، همان آلکالوئید هایی هستند که خواص روان گردان اسپند را به آن میدهند ، و برای به دست آمدن چنین رنگ غلیظی که برای رنگ کردن پشم مناسب باشد ، درصد بالایی از آلکالوئید حل شده لازم است.

در چنین غلظت بالایی این آلکالوئید ها میتوانند از راه تماس با پوست وارد بدن شده و تاثیرات روان گردان بگذارند.

 

دیدگاه های تاریخ دانان

شکل و ظاهر اسپند

از آنجایی که قالی بافان قدیم مدام با این رنگ ها به طور مستقیم تماس داشته اند ، بسیاری از تاریخ دانان اعتقاد دارند که داستان های مربوط به قالیچه پرنده و همچنین طرح و نقش های هندسی روی فرش های ایرانی ، هردو نتیجه تاثیرات آلکالوئید های درون رنگ های گرفته شده از اسپند بر روی قالی بافان هستند.

آنزیم مونوآمین اکسیداز در بدن وظیفه هضم و شکستن بسیاری از مولکول های طبیعی مصرفی انسان را دارد . یک دسته ی مهم از این مولکول های طبیعی ، ایندول آلکالوئید ها هستند که اکثرا روان گردان های قوی محسوب میشوند.

آلکولوئید های بتاکاربولین درون اسفند با مهار کردن آنزیم مونوآمین اکسیداز باعث میشوند تا مولکولی به شدت روان گردان اما غیرفعال مانند دی متیل تریپتامین که در حالت عادی در صورت مصرف کاملا توسط مونوآنین اکسیداز شکسته میشود.

اکنون بتواند بدون دردسر از کبد عبور کرده و وارد مغز شود و تاثیرات روان گردان خود را بگذارد (رجوع کنید به آیاهواسکا).

اسپند همچنین باعث طولانی تر شدن و شدیدتر شدن تاثیرات باقی آلکالویید های فعال مانند سیلوسایبین و ال اس دی نیز میشود.

در طب سنتی از عضاره های گیاهی اسپند جهت افزایش ترشح شیر ، دفع ترشح شیر ، دفع کرم های روده ، درمان رماتیسم ، افزایش قدرت جنسی و نیز به عنوان یک مسکن جهت رفع درد معده بکار می رفت.

بو دادن دانه های اسپند در نزد برخی جهت جلوگیری از چشم زخم دانسته شده است.

 

خواص دارویی در پزشکی

در تحقیقات آزمایشگاهی که از عصاره اسپند جهت از بین بردن میکروب ها استفاده شده است . عصاره های حاصل از کالوس خواص ضد میکروبی در برابر میکروب هایی نظیر استافیلوکوکس اورئوس ، اشریشیا کولی و کاندیداآلبیکانس را نشان داده است.

به تازگی آلکالوبید های بتاکاربولین موجود در گیاه و دانه های اسپند بدلیل خاصیت ضد تومور (ضد سرطان) آن مورد توجه قرار گرفته اند.

برای تولید کالوس از جدا کشت های اسپند معمولا یک محیط پایه MS که حاوی هورمون KIN باشد کافی است. اما همراه کردن یک هورمون اکسینی نظیر D4 و 2 , NAA با هورمون KIN باعث افزایش تولید کالوس میگردد .

تاکنون هیچ تحقیقی برروی سیستم باززایی نوساقه و ریشه در گیاه اسپند صورت نگرفته است.

در این تحقیق به منظور باززایی گیاه اسپند جهت بررسی ارتباط بین مراحل مختلف تمایز و تولید آلکالوئید ها از جدا کشت های مختلف نهال اسپند و نیز محیط کشت حاوی هورمون KIN و BA و ویتامین تیامین تشخیص داده شد.

علاوه بر آن از نظر وجود آلکالوئید ها ، کالوس های تیره و آبدار نسبت به کالوس های سبز و شفاف بیشترین آلکالوئید ها را دارا بودند .

همچنین نوساقه ها و کالوس مولد ریشه نیز دارای آلکولوئید های هارمالا بودند . دانه اسپند دارای آلکالویئد هایی به نام (هارمالین ، هارمین ، هارمالول ) است.

 

ترکیبات شیمیایی

ترکیبات شیمیایی اسپند چیست ؟

گیاه اسپند دربردانده مواد ضدمیکروبی از نوع فلاونوئید ها و آلکالوئید ها میباشد ، که این مواد در بخش های مختلف آن ( دانه ، کالوس ، و نهال) زیاد یافت میشود . ازجمله آلکالوئید های مهم آن میتوان به 0.44% هارمین ، 3% هارمالین ، 0.25% الی 5.6% هارمالول و پگانین و آلکالوئید های کینازولین اشاره کرد.

 

در ایران

بو دادن دانه های اسپند در نزد برخی جهت جلوگیری از چشم زخم موثر دانسته شده است.در گویش برخی مردم ایران به ویژه استان فارس به آن دونشت گویند .

در زبان بختیاری های استان چهارمحال بختیاری نیز به این گیاه دینش (دینشت) میگویند .

این گیاه جز 40 گیاه سفارش شده اسلام میباشد ، البته در احادیث و روایات از گیاه سبز آن تعریف شده است.

 

منبع : شرکت صمیم دردانه برادران نظامی


جهت مشاهده محصولات در اینجا کلیک کنید و مطالعه مقالات دیگر در اینجا کلیک کنید.

مقالات مفید و پربازدید :


جهت مشاوره و خرید با شماره های زیر تماس بگیرید:

تلفن تماس : 55636791